A440 คืออะไร ทำไมโน้ตลาต้องเท่ากับ 440 เฮิรตซ์
A440 คือมาตรฐานที่กำหนดให้โน้ตลาที่อยู่เหนือโดกลางบนเปียโน (เรียกว่า A4) มีความถี่ 440 เฮิรตซ์ หรือสั่น 440 รอบต่อวินาที โน้ตอื่นทุกตัวบนคีย์บอร์ดคำนวณต่อจากจุดนี้ เครื่องดนตรีจากต่างที่จึงเล่นด้วยกันได้โดยเสียงไม่เพี้ยนใส่กัน สำหรับคนที่กำลังเรียนเปียโน การเข้าใจเรื่องนี้ช่วยให้ตั้งค่าคีย์บอร์ดไฟฟ้าได้ถูก และรู้ว่าทำไมเพลงที่ซ้อมตามคลิปบางคลิปจึงฟังสูงหรือต่ำกว่าเสียงเปียโนที่บ้านเล็กน้อย
ตัวเลข 440 หมายถึงอะไรกันแน่
เสียงทุกเสียงเกิดจากการสั่น หน่วยเฮิรตซ์ (Hz) บอกว่าวัตถุสั่นกี่รอบในหนึ่งวินาที ยิ่งสั่นเร็ว เสียงยิ่งสูง เมื่อตกลงกันว่าลาตัวนี้ต้องสั่น 440 รอบต่อวินาที เราก็มีหมุดหนึ่งตัวที่ยึดระดับเสียงของทั้งระบบไว้
จากหมุดนี้ โน้ตลาที่สูงขึ้นหนึ่งช่วงทบ (octave) จะสั่นเป็นสองเท่า คือ 880 เฮิรตซ์ ส่วนลาที่ต่ำลงหนึ่งช่วงทบจะเหลือครึ่งหนึ่ง คือ 220 เฮิรตซ์ เปียโนสมัยใหม่ใช้ระบบที่เรียกว่าอีควอลเทมเพอราเมนต์ (equal temperament) ซึ่งแบ่งหนึ่งช่วงทบออกเป็นสิบสองครึ่งเสียงที่มีอัตราส่วนเท่ากันทุกขั้น หากหมุดลาเลื่อน คีย์อื่นทั้งแปดสิบกว่าคีย์ก็เลื่อนไปด้วย
เส้นทางกว่าโลกจะตกลงกันได้
ก่อนมีมาตรฐานร่วม ระดับเสียงอ้างอิงต่างกันไปตามเมืองและยุคสมัย นักดนตรีที่เดินทางไปแสดงต่างถิ่นต้องปรับตัวกับวงที่จูนไม่เหมือนกัน ลำดับเหตุการณ์สำคัญมีดังนี้
- ปี 1859 ฝรั่งเศสออกกฎหมายกำหนดให้ลาอยู่ที่ 435 เฮิรตซ์ เพื่อลดความสับสน และหลายประเทศนำค่านี้ไปใช้ต่อ
- ปี 1939 การประชุมระหว่างประเทศที่ลอนดอนตกลงใช้ 440 เฮิรตซ์เป็นระดับเสียงมาตรฐาน
- ปี 1955 องค์การระหว่างประเทศว่าด้วยการมาตรฐาน (ISO) รับรองค่า 440 เฮิรตซ์ในเอกสาร ISO 16
- ปี 1975 ISO ทบทวนและยืนยันมาตรฐานเดิมอีกครั้ง
ผลของการตกลงร่วมนี้เห็นได้ในชีวิตจริง ผู้ผลิตเครื่องลมไม้และเครื่องทองเหลืองสร้างเครื่องให้เข้ากันได้ข้ามประเทศ ห้องบันทึกเสียงใช้สัญญาณอ้างอิงเดียวกัน และคนที่เล่นดนตรีร่วมกับวงต่างประเทศก็มั่นใจได้ระดับหนึ่งว่าเสียงในงานจะไม่ห่างจากที่คุ้นเคย
มาตรฐานเดียว แต่ไม่จำเป็นต้องเหมือนกันทุกวง
มาตรฐานไม่ได้บังคับให้ทุกคนใช้ค่าเดียวกันเป๊ะ ออร์เคสตราหลายแห่งในยุโรปตั้งเสียงลาสูงกว่าเล็กน้อย เช่น 442 หรือ 443 เฮิรตซ์ เพราะชอบเสียงที่สดขึ้นเล็กน้อย ขณะที่วงซึ่งเล่นดนตรียุคบาโรกด้วยเครื่องดนตรีแบบโบราณมักจูนต่ำลงราว 415 เฮิรตซ์ ใกล้เคียงกับธรรมเนียมในยุคนั้น
นี่คือเหตุผลที่เปียโนไฟฟ้าส่วนใหญ่มีเมนูให้ปรับค่าจูน ปกติตั้งไว้ที่ 440.0 Hz และเลื่อนขึ้นลงได้ทีละน้อย ถ้าวงที่ไปร่วมเล่นใช้ค่าอื่น ผู้เล่นก็เลื่อนค่าให้ตรงกันได้ในไม่กี่วินาที
เปียโนอะคูสติกต่างจากคีย์บอร์ดไฟฟ้าอย่างไร
คีย์บอร์ดไฟฟ้าสร้างเสียงจากข้อมูลดิจิทัล คนที่เพิ่งเริ่มเล่นเปียโนด้วยคีย์บอร์ดจึงไม่ต้องกังวลเรื่องจูน ระดับเสียงจึงคงที่ตามค่าที่ตั้งไว้ ส่วนเปียโนอะคูสติกใช้สายโลหะที่ขึงตึง ความตึงของสายเปลี่ยนได้ตามอุณหภูมิ ความชื้น และการใช้งาน เปียโนที่บ้านจึงควรให้ช่างจูนตรวจตามรอบที่ช่างแนะนำ โดยเฉพาะในเมืองที่อากาศชื้นสลับร้อนอย่างกรุงเทพฯ
เรื่องนี้เกี่ยวกับการซ้อมเปียโนของเราอย่างไร
- ซ้อมตามคลิปแล้วเสียงไม่ตรง คลิปนั้นอาจบันทึกจากเปียโนที่จูนต่างไป หรือถูกปรับความเร็วจนระดับเสียงเลื่อน ลองปรับค่าจูนบนคีย์บอร์ดเทียบดู
- ฝึกหูกับเปียโนที่เพี้ยน หูจะคุ้นกับเสียงที่ผิด การจูนเปียโนสม่ำเสมอจึงช่วยการฟังด้วย
- เล่นร่วมกับเพื่อนที่เล่นเครื่องอื่น ตกลงค่าจูนร่วมกันก่อนเริ่ม เหมือนที่วงออร์เคสตราจูนตามเสียงลาก่อนการแสดง
ความรู้แบบนี้อาจดูเป็นเรื่องเทคนิค แต่ครูสอนดนตรีหลายคนมักสอดแทรกไว้ในคาบแรก ๆ ของการเรียนดนตรี เพราะทำให้ผู้เรียนเข้าใจว่าเสียงเป็นสิ่งที่วัดได้และควบคุมได้ ไม่ใช่เรื่องลึกลับ
ความรู้เรื่องเสียงในบทเรียนของ TIGA ALPHA
TIGA ALPHA เป็นแอปสอนเปียโนที่พัฒนาโดยทีมคนไทย ในรูปแบบบริษัทนวัตกรรมการศึกษาซึ่งนำ AI มาใช้สอน ระบบสอนเปียโนด้วย AI ฟังเสียงที่ผู้เรียนเล่นผ่านไมโครโฟนแล้วบอกว่าโน้ตไหนตรงหรือคลาด ผู้เรียนยังพิมพ์ถามครูเปียโน AI ได้ เช่น ทำไมเสียงคีย์บอร์ดไม่ตรงกับคลิป แล้วได้คำอธิบายพร้อมตัวอย่างเสียง
บทเรียนรองรับสามภาษา คือ ไทย อังกฤษ และจีนกลาง ภายใต้การดูแลของครูอั้ม CEO ของบริษัท ซึ่งสอนเปียโนมา 20 ปี สำหรับคนที่มองหาแอปสอนเปียโนออนไลน์ แอปสอนเปียโน AI หรือคอร์สเรียนเปียโนออนไลน์ AI ที่อธิบายทั้งวิธีเล่นและเหตุผลเบื้องหลังเสียง นี่เป็นอีกทางเลือกให้เรียนเปียโนออนไลน์ได้ในจังหวะของตัวเอง ส่วนใครชอบคอร์สเรียนเปียโนกับครูตัวจริง เลือกคอร์สเปียโนแบบสดผ่าน TIGA Studio ได้เช่นกัน
คำถามที่พบบ่อย
ถาม: A440 คืออะไร
ตอบ: คือมาตรฐานสากลที่กำหนดให้โน้ตลาเหนือโดกลาง (A4) มีความถี่ 440 เฮิรตซ์ ใช้เป็นจุดอ้างอิงในการจูนเครื่องดนตรีแทบทุกประเภท
ถาม: ทำไมบางวงจูนที่ 442 หรือ 415 เฮิรตซ์
ตอบ: บางวงชอบเสียงที่สดขึ้นจึงจูนสูงกว่าเล็กน้อย ส่วนวงดนตรียุคบาโรกมักจูนต่ำราว 415 เฮิรตซ์ให้ใกล้กับธรรมเนียมของยุคนั้น
ถาม: คีย์บอร์ดไฟฟ้าต้องจูนไหม
ตอบ: ไม่ต้องจูนแบบเปียโนอะคูสติก เพราะเสียงมาจากข้อมูลดิจิทัล แต่ควรตรวจเมนูว่าตั้งค่าไว้ที่ 440.0 Hz หากต้องการเล่นร่วมกับเครื่องดนตรีอื่น
ถาม: แอปพลิเคชันสอนเปียโนออนไลน์รู้ได้อย่างไรว่าเล่นโน้ตถูก
ตอบ: ระบบฟังเสียงผ่านไมโครโฟน วิเคราะห์ความถี่และจังหวะ แล้วเทียบกับโน้ตในบทเรียน จึงบอกได้ว่าโน้ตไหนตรงหรือคลาด
เริ่มเรียนเปียโนแบบเข้าใจเสียง
ลองเปิดบทเรียนแรกกับ TIGA ALPHA ทุกคนใช้แพ็กเกจพรีเมียมฟรี 7 วัน แล้วต่อเดือนละ 799 บาท หากอยากเรียนสดกับครูอั้ม ดูรายละเอียดที่ TIGA Studio และทำความรู้จักบริษัทกับเทคโนโลยีของ TIGA ALPHA เพิ่มเติมที่ www.tigaalpha.com