หูเสียงสัมบูรณ์คืออะไร ไม่มีแล้วเล่นเปียโนเก่งได้ไหม
หูเสียงสัมบูรณ์ (absolute pitch หรือ perfect pitch) คือความสามารถในการบอกชื่อโน้ตจากเสียงที่ได้ยิน หรือร้องโน้ตที่ถูกขอออกมาได้ทันที โดยไม่ต้องเทียบกับเสียงอื่นก่อน ความสามารถนี้พบได้ไม่บ่อย และไม่ใช่เงื่อนไขของการเล่นเปียโนได้ดี นักดนตรีจำนวนมากทำงานด้วยหูเทียบเสียง (relative pitch) ซึ่งเป็นทักษะที่ทุกคนฝึกเพิ่มได้
คำถามว่า "ลูกมีหูเสียงสัมบูรณ์หรือเปล่า" หรือ "ผู้ใหญ่ที่ไม่มีจะเรียนดนตรีไหวไหม" เป็นเรื่องที่ผู้ปกครองและผู้เริ่มต้นสงสัยกันมาก บทความนี้แยกข้อเท็จจริงออกจากความเข้าใจคลาดเคลื่อน แล้วชวนดูว่าการฝึกหูแบบไหนให้ผลกับการซ้อมจริง
หูสองแบบทำงานต่างกันอย่างไร
หูเสียงสัมบูรณ์
ได้ยินเสียงเดียวโดด ๆ ก็บอกได้ว่าเป็นโน้ตฟาชาร์ป คล้ายกับที่คนทั่วไปมองสีแล้วบอกได้ว่าเป็นสีแดง โดยไม่ต้องเอาไปเทียบกับสีอื่น
หูเทียบเสียง
รู้ระยะห่างระหว่างเสียง เช่น ได้ยินสองเสียงแล้วบอกว่าห่างกันเป็นขั้นคู่ห้า ถ้ารู้ว่าเสียงแรกคือโด ก็ไล่หาเสียงถัดไปได้ หูแบบนี้คือสิ่งที่ใช้เวลาเล่นตามเพลง แกะทำนอง หรือเล่นกับคนอื่นในคีย์ใดก็ได้
สองแบบนี้ไม่ได้แข่งกัน คนที่มีหูเสียงสัมบูรณ์ก็ยังต้องฝึกหูเทียบเสียงเพื่อเข้าใจโครงสร้างเพลง ส่วนคนที่ไม่มีก็พัฒนาการฟังได้ลึกมากด้วยหูเทียบเสียงเพียงอย่างเดียว
งานวิจัยพูดถึงเรื่องนี้ว่าอย่างไร
ไดอาน่า ดอยช์ (Diana Deutsch) นักจิตวิทยาด้านการรับรู้ดนตรีแห่งมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย ซานดิเอโก ทำการศึกษาหลายชิ้นเปรียบเทียบนักศึกษาดนตรีที่พูดภาษาวรรณยุกต์กับนักศึกษาที่พูดภาษาไม่มีวรรณยุกต์ ผลชี้ว่ากลุ่มที่พูดภาษาวรรณยุกต์และเริ่มเรียนดนตรีตั้งแต่เล็ก มีแนวโน้มพบหูเสียงสัมบูรณ์บ่อยกว่า นักวิจัยหลายกลุ่มยังพบว่าอายุที่เริ่มเรียนมีความเกี่ยวข้องอย่างชัดเจน
ข้อสรุปที่ปลอดภัยคือ หูเสียงสัมบูรณ์น่าจะเกิดจากหลายปัจจัยประกอบกัน ทั้งช่วงวัยที่ได้สัมผัสเสียงดนตรี ภาษาที่ใช้ และพันธุกรรม งานวิจัยยังไม่ได้ให้สูตรสำเร็จว่าทำอย่างไรแล้วจะได้หูแบบนี้แน่ ๆ
ความเข้าใจผิดที่พบบ่อย
- มีหูเสียงสัมบูรณ์แปลว่าเป็นอัจฉริยะทางดนตรี ความจริงคือมันเป็นเครื่องมืออย่างหนึ่ง ไม่ได้บอกเรื่องการตีความ จังหวะ หรือความไพเราะของการเล่น
- ไม่มีแล้วเล่นดนตรีไม่ได้ นักเปียโนและนักแต่งเพลงจำนวนมากทำงานด้วยหูเทียบเสียงเป็นหลัก
- ผู้ใหญ่ฝึกให้มีได้ภายในไม่กี่สัปดาห์ ยังไม่มีหลักฐานที่หนักแน่นรองรับคำโฆษณาแบบนี้
- หูเสียงสัมบูรณ์ช่วยทุกสถานการณ์ บางคนที่มีกลับรู้สึกอึดอัดเมื่อเพลงถูกเปลี่ยนคีย์ หรือเมื่อเครื่องดนตรีจูนต่ำกว่ามาตรฐานเล็กน้อย
ฝึกหูเทียบเสียงให้คมขึ้นทุกสัปดาห์
แทนที่จะเสียเวลากับคำถามว่ามีหรือไม่มี ลองใช้เวลาวันละไม่กี่นาทีกับแบบฝึกเหล่านี้
ร้องก่อนกด
เลือกโน้ตบนเปียโนหนึ่งตัว กดฟัง แล้วร้องโน้ตที่อยู่สูงขึ้นไปสามขั้นออกมาก่อน จากนั้นจึงกดตรวจว่าตรงหรือไม่
จำเสียงหลักประจำวัน
เช้าวันหนึ่งกดโน้ตลาแล้วฮัมตาม ระหว่างวันลองฮัมโน้ตนั้นจากความจำ ตกเย็นกลับมาเทียบกับเปียโน วิธีนี้ช่วยให้รู้ว่าความจำระดับเสียงของเราคลาดไปมากแค่ไหน และเป็นเกมสนุกสำหรับเด็ก
แกะทำนองสั้น ๆ
เลือกเพลงที่ร้องได้คล่อง แล้วหาโน้ตแรกบนคีย์บอร์ด จากนั้นไล่หาโน้ตที่เหลือด้วยการฟังว่าเสียงขึ้นหรือลง และไกลแค่ไหน
ฟังคอร์ดเป็นสี
เล่นคอร์ดเมเจอร์และไมเนอร์สลับกัน หลับตาแล้วทายว่าเป็นแบบไหน เมื่อแยกได้แล้วค่อยเพิ่มคอร์ดดิมินิชและคอร์ดเซเวนท์
ผู้ปกครองควรทำอย่างไรถ้าลูกดูเหมือนมี
ถ้าเด็กเล็กบอกชื่อโน้ตจากเสียงรอบตัวได้แม่นอย่างสม่ำเสมอ ผู้ปกครองช่วยได้ด้วยการเปิดโอกาสให้เล่นดนตรีอย่างอิสระ และให้ฝึกอ่านโน้ตควบคู่ไปด้วย เพราะเด็กบางคนพึ่งหูมากจนไม่อยากอ่านโน้ต สิ่งสำคัญคืออย่าวางป้ายว่าเป็นอัจฉริยะ เพราะความคาดหวังสูงอาจทำให้เด็กกลัวการพลาด ส่วนเด็กที่ไม่มีหูแบบนี้ ก็ไม่ต้องรู้สึกว่าเสียเปรียบ เพราะเส้นทางการพัฒนาทางดนตรีส่วนใหญ่ขึ้นกับการฟังอย่างตั้งใจและการซ้อมที่ต่อเนื่อง
คำถามที่พบบ่อย
ถาม: จะรู้ได้อย่างไรว่ามีหูเสียงสัมบูรณ์
ตอบ: ลองให้คนอื่นกดโน้ตสุ่มโดยที่เราไม่เห็นคีย์ ถ้าบอกชื่อได้ถูกทันทีเกือบทุกครั้งโดยไม่ต้องเทียบเสียงอื่น อาจมีแนวโน้ม แต่ควรทดสอบหลายวัน
ถาม: ผู้ใหญ่ฝึกหูเสียงสัมบูรณ์ได้ไหม
ตอบ: ผู้ใหญ่ปรับปรุงความจำระดับเสียงได้บ้างด้วยการฝึก แต่ยังไม่มีหลักฐานชัดว่าจะไปถึงระดับเดียวกับคนที่มีมาตั้งแต่เด็ก จึงควรลงแรงกับหูเทียบเสียงมากกว่า
ถาม: หูเทียบเสียงช่วยอะไรตอนเล่นเปียโน
ตอบ: ช่วยแกะเพลง ด้นสด รู้ตัวเมื่อกดโน้ตผิด และเข้าใจว่าคอร์ดกำลังพาเพลงไปทางไหน
ถาม: เด็กที่พูดภาษาไทยได้เปรียบเรื่องนี้ไหม
ตอบ: งานของดอยช์ศึกษาผู้พูดภาษาจีนกลางและเวียดนามเป็นหลัก จึงยังสรุปเรื่องผู้พูดภาษาไทยโดยตรงไม่ได้ ควรมองว่าเป็นข้อสังเกตที่น่าสนใจมากกว่าข้อสรุป
เริ่มฝึกหูแบบที่ใช้ได้จริงกับ TIGA ALPHA
TIGA ALPHA เป็นแอปพลิเคชันสอนเปียโนออนไลน์ที่คนไทยสร้าง สอนได้สามภาษา คือไทย อังกฤษ และจีนกลาง มีครูอั้ม ซึ่งสอนเปียโนมา 20 ปี เป็น CEO และผู้ออกแบบแนวทางการเรียน จุดเด่นคือการสอนเปียโนด้วยเอไอที่ฟังทุกครั้งที่เราเล่นเปียโน แล้วชี้ว่าควรแก้ตรงไหนก่อน ใช้เป็นแอปสอนเปียโนประจำวัน แอปสอนเปียโนออนไลน์ระหว่างเดินทาง หรือแอปสอนเปียโน AI สำหรับทบทวนเพลงก็ได้ ทุกคนใช้แพ็กเกจพรีเมียมฟรี 7 วัน แล้วต่อเดือนละ 799 บาท เริ่มได้ที่ หน้าแนะนำแอป
ใครอยากเรียนเปียโนกับครูควบคู่กับคอร์สเรียนเปียโนออนไลน์ AI ดูคอร์สเปียโนและคอร์สเรียนเปียโนที่ TIGA Studio สถาบันที่สอนดนตรีให้คนทุกวัยได้เรียนดนตรีและเล่นดนตรีด้วยกัน ส่วนคนที่อยากเรียนเปียโนออนไลน์และติดตามข่าวของบริษัท แวะที่ www.tigaalpha.com