เพลงครีเอทีฟคอมมอนส์: ใช้ประกอบคลิปและสื่อการสอนอย่างถูกต้อง
เพลงครีเอทีฟคอมมอนส์คือเพลงที่เจ้าของสิทธิ์อนุญาตล่วงหน้าให้คนอื่นนำไปใช้ได้ ตามเงื่อนไขที่ระบุในสัญญาอนุญาต ซึ่งองค์กรไม่แสวงกำไร Creative Commons เผยแพร่ครั้งแรกตั้งแต่ปี 2002 เงื่อนไขหลักมีไม่กี่ข้อ เช่น ต้องให้เครดิต ห้ามใช้เชิงพาณิชย์ ห้ามดัดแปลง หรือถ้าดัดแปลงต้องเผยแพร่ด้วยสัญญาแบบเดียวกัน ครูดนตรี นักทำคลิป และธุรกิจดนตรีขนาดเล็กใช้ประโยชน์ได้มาก ถ้าอ่านเงื่อนไขให้ครบก่อนใช้งาน บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หากเป็นงานเชิงพาณิชย์ขนาดใหญ่ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
สัญลักษณ์สี่ตัวที่ต้องอ่านให้เป็น
สัญญาอนุญาตแต่ละแบบประกอบจากเงื่อนไขย่อยสี่ตัว เมื่ออ่านออกจะรู้ทันทีว่าทำอะไรได้บ้าง
- BY ต้องให้เครดิตเจ้าของงาน ทุกสัญญาในชุดหลักมีเงื่อนไขนี้
- NC ห้ามใช้เพื่อการค้า เช่น โฆษณาขายสินค้า
- ND ห้ามดัดแปลง ใช้ได้เฉพาะงานต้นฉบับตามที่เผยแพร่
- SA ถ้าดัดแปลง ต้องเผยแพร่งานใหม่ด้วยสัญญาแบบเดียวกัน
นอกจากนี้ยังมี CC0 ซึ่งเจ้าของสละสิทธิ์เท่าที่กฎหมายเปิดให้ ใช้ได้กว้างกว่าแบบอื่น แต่ยังควรตรวจแหล่งที่มาว่าเชื่อถือได้
การให้เครดิตที่ถูกต้อง
ข้อมูลที่ควรมี
ชื่อเพลง ชื่อผู้สร้าง ลิงก์ไปยังต้นฉบับ ชื่อสัญญาอนุญาตพร้อมลิงก์ และบอกว่ามีการดัดแปลงหรือไม่
วางไว้ตรงไหน
สำหรับคลิปออนไลน์ ใส่ในคำอธิบายใต้คลิป หรือในเครดิตท้ายคลิป สำหรับสื่อการสอนแบบเอกสาร ใส่ไว้ท้ายหน้าหรือหน้ารวมแหล่งอ้างอิง
ตัวอย่างรูปแบบ
ชื่อเพลง โดย ชื่อผู้สร้าง ใช้ภายใต้สัญญา CC BY 4.0 ตัดความยาวเหลือสามสิบวินาที
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- คิดว่าเพลงที่ดาวน์โหลดได้ฟรีคือเพลงที่ใช้ได้ฟรีทุกกรณี ความจริงคือฟรีในการฟังไม่ได้แปลว่าฟรีในการนำไปใช้
- ใช้เพลงแบบ NC ในคลิปที่มีการขายสินค้าหรือรับจ้างทำ
- ตัดต่อเพลงแบบ ND แล้วเผยแพร่ เช่น ใส่เสียงเปียโนเพิ่มทับ
- ลืมให้เครดิตในคลิปสั้น เพราะคิดว่าพื้นที่ไม่พอ
- ไม่เก็บหลักฐานว่าดาวน์โหลดมาจากไหนและสัญญาในวันนั้นเป็นแบบใด
ใช้ในงานสอนดนตรีอย่างไร
ครูที่ทำคลิปสอนออนไลน์มักต้องการเพลงพื้นหลังเบา ๆ หรือเพลงตัวอย่างสำหรับฝึกฟัง เพลงครีเอทีฟคอมมอนส์ช่วยลดต้นทุนได้ แต่ต้องเลือกให้ตรงกับลักษณะงาน ถ้าคลิปอยู่ในคอร์สที่เก็บค่าเรียน ถือว่ามีลักษณะการค้า จึงควรเลี่ยงเพลงแบบ NC
อีกทางหนึ่งคือแต่งเพลงสั้นเอง เช่น เล่นเปียโนทำนองง่าย ๆ สี่ห้อง แล้วใช้ซ้ำในคลิปทุกตอน วิธีนี้นอกจากไม่ต้องกังวลเรื่องสิทธิ์ ยังกลายเป็นเสียงประจำตัวของช่องด้วย
มุมธุรกิจ: ทำไมผู้สร้างบางคนเลือกแจกเพลง
นักแต่งเพลงบางคนเลือกเผยแพร่ผลงานด้วยสัญญาที่ให้เครดิตเท่านั้น เพื่อให้เพลงถูกใช้กว้าง ชื่อปรากฏในคลิปจำนวนมาก แล้วสร้างรายได้จากช่องทางอื่น เช่น รับงานแต่งเพลงเฉพาะ ขายสิทธิ์แบบไม่ต้องให้เครดิต หรือรับการสนับสนุนจากแฟน นี่คือตัวอย่างของโมเดลที่การเปิดกว้างกลายเป็นการตลาด แทนที่จะปิดกั้นทุกการใช้งาน
ขั้นตอนตรวจก่อนใส่เพลงลงคลิป
ขั้นแรก ตรวจแหล่งที่มา
ดาวน์โหลดจากหน้าของผู้สร้างหรือคลังที่ระบุสัญญาชัดเจน หลีกเลี่ยงไฟล์ที่ถูกอัปโหลดซ้ำโดยบุคคลอื่น เพราะผู้อัปโหลดอาจไม่ใช่เจ้าของสิทธิ์จริง
ขั้นที่สอง ตรวจสัญญาให้ตรงกับงาน
ถามตัวเองว่างานนี้มีรายได้หรือไม่ จะตัดต่อเพลงหรือไม่ และจะเผยแพร่ด้วยสัญญาแบบไหน คำตอบสามข้อนี้บอกได้ทันทีว่าสัญญาที่เลือกใช้ได้หรือเปล่า
ขั้นที่สาม บันทึกหลักฐาน
เก็บภาพหน้าจอของหน้าดาวน์โหลดที่เห็นชื่อสัญญาและวันที่ แล้วเก็บไว้ในโฟลเดอร์เดียวกับไฟล์งาน หากมีข้อสงสัยภายหลังจะได้มีข้อมูลยืนยัน
ขั้นที่สี่ เขียนเครดิตทันที
เขียนเครดิตตั้งแต่ตอนวางเพลงลงไทม์ไลน์ ไม่รอจนถึงวันอัปโหลด เพราะเมื่อใกล้กำหนดส่งงาน คนมักลืมรายละเอียดเล็ก ๆ แบบนี้
ทีมที่ทำคลิปจำนวนมากอาจทำตารางกลางสำหรับเพลงที่ใช้บ่อย บอกชื่อเพลง สัญญา และข้อความเครดิตที่ถูกต้อง ทุกคนในทีมคัดลอกไปใช้ได้ทันที ลดความผิดพลาดและประหยัดเวลา
คำถามที่พบบ่อย
ถาม: เพลงครีเอทีฟคอมมอนส์ใช้ในโฆษณาได้ไหม
ตอบ: ได้เฉพาะสัญญาที่ไม่มี NC และต้องทำตามเงื่อนไขอื่นครบ เช่น ให้เครดิต
ถาม: ถ้าเจ้าของเปลี่ยนสัญญาภายหลัง จะเป็นอย่างไร
ตอบ: โดยทั่วไปสัญญาครีเอทีฟคอมมอนส์เพิกถอนย้อนหลังไม่ได้ จึงควรเก็บหลักฐานสัญญาในวันที่ดาวน์โหลด
ถาม: ระบบตรวจลิขสิทธิ์อัตโนมัติแจ้งเตือน ทั้งที่ใช้ถูกต้อง ทำอย่างไร
ตอบ: ใช้ช่องทางโต้แย้งของแพลตฟอร์ม พร้อมแนบลิงก์ต้นฉบับและชื่อสัญญา
ถาม: ใส่เครดิตเป็นภาษาไทยได้ไหม
ตอบ: ได้ ขอให้ข้อมูลครบถ้วนและชื่อสัญญาถูกต้อง
ถาม: เพลงสาธารณสมบัติต่างจากครีเอทีฟคอมมอนส์อย่างไร
ตอบ: สาธารณสมบัติคืองานที่หมดความคุ้มครองแล้ว ส่วนครีเอทีฟคอมมอนส์คืองานที่ยังมีเจ้าของแต่อนุญาตตามเงื่อนไข และการบันทึกเสียงใหม่ของเพลงเก่าอาจมีสิทธิ์แยกต่างหาก
เริ่มสร้างสื่อดนตรีอย่างถูกต้องกับ TIGA ALPHA
TIGA ALPHA คือแอปพลิเคชันสอนเปียโนออนไลน์ที่ทีมคนไทยพัฒนาขึ้น ใช้การสอนเปียโนด้วย AI ฟังสิ่งที่ผู้เรียนเล่นเปียโนแล้วบอกจุดที่โน้ตหรือจังหวะคลาด มีบทเรียนทั้งภาษาไทย อังกฤษ และจีนกลาง โดยมีครูอั้ม ผู้สอนเปียโนมา 20 ปี เป็น CEO ดูแลแนวทางบทเรียน ถ้ากำลังหาแอปสอนเปียโนสำหรับซ้อมทุกวัน หรือแอปสอนเปียโนออนไลน์ที่พกไปได้ทุกที่ ลองแอปสอนเปียโน AI ได้ที่ TIGA ALPHA ทุกคนใช้แพ็กเกจพรีเมียมฟรี 7 วัน แล้วต่อเดือนละ 799 บาท
คนที่อยากเรียนเปียโนออนไลน์ด้วยคอร์สเรียนเปียโนออนไลน์ AI ควบคู่กับการเรียนเปียโนกับครูตัวจริง ดูคอร์สเปียโนและคอร์สเรียนเปียโนได้ที่ TIGA Studio ซึ่งสอนดนตรีให้ทั้งเด็กและผู้ใหญ่ที่อยากเรียนดนตรีและเล่นดนตรีอย่างมีความสุข ส่วนเรื่องราวของบริษัทนวัตกรรมการศึกษาด้วย AI ที่อยู่เบื้องหลังแอป อ่านต่อได้ที่ www.tigaalpha.com