GiantMIDI-Piano: คลังโน้ตเปียโนที่ AI ถอดจากเสียงบันทึก
GiantMIDI-Piano คือชุดข้อมูลไฟล์ MIDI ของเพลงเปียโนคลาสสิก ผลงานของนักวิจัยฝั่ง ByteDance ซึ่งมีชิวเฉียง ข่ง (Qiuqiang Kong) เป็นผู้เขียนหลัก ทีมนี้สร้างคลังขึ้นด้วยการใช้ AI ถอดโน้ตจากเสียงบันทึกการแสดงเปียโนเดี่ยวที่เผยแพร่ทางออนไลน์ งานนี้เผยแพร่ครั้งแรกบน arXiv ในปี 2020 และตีพิมพ์ในวารสาร Transactions of the International Society for Music Information Retrieval (TISMIR) ในปี 2022 ทีมวิจัยรายงานว่าคลังนี้ครอบคลุมผลงานกว่าหนึ่งหมื่นชิ้นจากนักประพันธ์หลายพันคน สำหรับผู้เรียนเปียโน ข่าวนี้บอกว่า AI ช่วยเปิดคลังเพลงให้สำรวจได้กว้างขึ้น แต่ไฟล์ที่ได้ยังไม่ใช่โน้ตเพลงที่พร้อมใช้ซ้อมทันที
สร้างคลังนี้ขึ้นมาอย่างไร
ขั้นตอนตามที่ทีมวิจัยอธิบายไว้ในบทความ สรุปคร่าว ๆ ได้ดังนี้
- รวบรวมรายชื่อนักประพันธ์และชื่อผลงานจาก IMSLP คลังโน้ตเพลงสาธารณะออนไลน์
- ค้นหาเสียงบันทึกที่ตรงกับชื่อผลงานเหล่านั้นจากวิดีโอออนไลน์
- ใช้โมเดลคัดกรองว่าเสียงบันทึกใดเป็นเปียโนเดี่ยวจริง เพื่อตัดเสียงร้องหรือวงดนตรีออก
- ถอดเสียงเป็นไฟล์ MIDI โดยใช้โมเดลถอดเสียงเปียโนแบบละเอียดซึ่งเป็นงานก่อนหน้าของกลุ่มผู้วิจัยชุดนี้ โมเดลนี้ประเมินจังหวะกดและปล่อยโน้ต รวมทั้งการใช้แป้นเหยียบ
ผลที่ได้คือไฟล์ที่บอกว่าโน้ตตัวไหนดังเมื่อไร นานเท่าไร และหนักเบาแค่ไหน ใกล้เคียงกับสิ่งที่นักเปียโนเล่นจริงในเสียงบันทึกนั้น
ไฟล์ MIDI ยังไม่ใช่โน้ตเพลง
ไม่มีโครงสร้างห้องและเครื่องหมาย
ไฟล์จากการถอดเสียงเก็บเวลาจริงของการเล่น ไม่ได้บอกว่าห้องเริ่มตรงไหน โน้ตตัวไหนเป็นมือซ้ายหรือมือขวา และไม่มีเครื่องหมายแสดงอารมณ์ที่ผู้ประพันธ์เขียนไว้
ติดลีลาของผู้เล่นคนนั้นมาด้วย
การยืดหดจังหวะและน้ำหนักเสียงที่ได้ยิน คือการตีความของนักเปียโนในเสียงบันทึกนั้น ไม่ใช่สิ่งที่เขียนในโน้ตต้นฉบับเสมอไป
มีโอกาสถอดผิด
ทีมวิจัยเองระบุว่าระบบถอดโน้ตยังมีความคลาดเคลื่อน โดยเฉพาะช่วงที่โน้ตหนาแน่นหรือใช้แป้นเหยียบมาก รวมทั้งการจับคู่ชื่อผลงานกับเสียงบันทึกที่อาจไม่ตรงทุกชิ้น
{{IMG:piano-7.webp}}
ผู้เรียนใช้ประโยชน์จากคลังแบบนี้ได้อย่างไร
- ใช้เป็นแผนที่สำรวจเพลง เปิดไฟล์ในโปรแกรมที่แสดงผลเป็นแถบโน้ตเลื่อน เพื่อดูภาพรวมว่าเพลงหนาแน่นแค่ไหน ใช้ช่วงเสียงกว้างเท่าไร ก่อนตัดสินใจเลือกเพลงมาเรียน
- เมื่อเจอเพลงที่สนใจ ให้หาโน้ตฉบับพิมพ์จริงจากคลังโน้ตสาธารณะหรือฉบับที่จัดพิมพ์ถูกต้อง แล้วใช้โน้ตนั้นซ้อม
- ฟังเปรียบเทียบการตีความ เช่น ดูว่าผู้เล่นในเสียงบันทึกยืดจังหวะตรงไหน แล้วถามตัวเองว่าเห็นด้วยหรือไม่
- สำหรับครูและผู้ปกครอง ใช้ค้นหานักประพันธ์ที่ไม่ค่อยมีคนเล่น เพื่อเติมความหลากหลายให้รายการเพลงของผู้เรียน
ประเด็นลิขสิทธิ์และการใช้อย่างรับผิดชอบ
ทีมวิจัยเผยแพร่ชุดข้อมูลนี้โดยมีเงื่อนไขการใช้งาน และเลือกเปิดเผยเฉพาะไฟล์ MIDI ไม่ได้แจกจ่ายไฟล์เสียงต้นทาง ผู้ที่อยากนำไปใช้ควรอ่านเงื่อนไขในหน้าเผยแพร่ของโครงการก่อนเสมอ และไม่นำไฟล์ไปขายหรืออ้างเป็นผลงานของตัวเอง เพลงคลาสสิกหลายชิ้นพ้นอายุลิขสิทธิ์แล้วก็จริง แต่เสียงบันทึกการแสดงแต่ละครั้งอาจยังมีเจ้าของสิทธิ์อยู่
ภาพที่ใหญ่กว่าคลังเพลงหนึ่งชุด
งานถอดโน้ตเปียโนด้วย AI เป็นพื้นฐานเดียวกับเทคโนโลยีที่ฟังผู้เรียนเล่นแล้วระบุตำแหน่งโน้ตผิดหรือจังหวะหลุด เมื่อระบบถอดโน้ตแม่นขึ้น เครื่องมือช่วยซ้อมก็ให้ข้อมูลที่ละเอียดขึ้นตาม ส่วนการเลือกว่าจะเล่นเพลงอะไร และจะตีความอย่างไร ยังเป็นเรื่องของผู้เล่น
คำถามที่พบบ่อย
ถาม: ดาวน์โหลดไฟล์ MIDI จากชุดข้อมูลนี้มาซ้อมได้เลยไหม
ตอบ: ใช้ฟังและดูภาพรวมได้ แต่ควรซ้อมจากโน้ตฉบับพิมพ์ เพราะไฟล์จากการถอดเสียงไม่มีโครงสร้างห้อง การแบ่งมือ และอาจมีโน้ตผิด
ถาม: GiantMIDI-Piano ต่างจากการถอดโน้ตเพลงที่เราเล่นเองอย่างไร
ตอบ: เทคโนโลยีพื้นฐานคล้ายกัน แต่ชุดข้อมูลนี้มุ่งสร้างคลังขนาดใหญ่เพื่องานวิจัย ส่วนเครื่องมือช่วยซ้อมมุ่งฟังการเล่นของผู้เรียนคนหนึ่งแบบทันที
ถาม: นักวิจัยใช้คลังนี้ทำอะไร
ตอบ: ใช้ศึกษาดนตรีเชิงข้อมูล เช่น เปรียบเทียบลักษณะการใช้โน้ตของนักประพันธ์ต่าง ๆ และใช้ฝึกโมเดลด้านดนตรีอื่น ๆ ตามเงื่อนไขที่ผู้เผยแพร่กำหนด
ถาม: ผู้เริ่มต้นควรเริ่มสำรวจจากตรงไหน
ตอบ: เริ่มจากนักประพันธ์ที่รู้จักอยู่แล้ว ดูว่าผลงานสั้น ๆ ชิ้นไหนมีโน้ตไม่หนาแน่น แล้วหาโน้ตฉบับพิมพ์ของชิ้นนั้นมาลองเล่น
เริ่มสำรวจเพลงใหม่แล้วซ้อมให้ถูกทาง
TIGA ALPHA คือแอปพลิเคชันสอนเปียโนออนไลน์จากทีมคนไทย ใช้การสอนเปียโนด้วย AI ฟังสิ่งที่ผู้เรียนเล่นเปียโนแล้วชี้จุดที่โน้ตหรือจังหวะคลาด สอนได้ทั้งภาษาไทย อังกฤษ และจีนกลาง โดยมีครูอั้ม ผู้สอนเปียโนมา 20 ปี เป็น CEO และวางแนวทางบทเรียน ใครที่มองหาแอปสอนเปียโนซึ่งฟังการเล่นของเราได้ทันที หรือแอปสอนเปียโนออนไลน์ที่ช่วยซ้อมเพลงที่เพิ่งค้นเจอ ลองแอปสอนเปียโน AI ได้ที่ TIGA ALPHA ทุกคนใช้แพ็กเกจพรีเมียมฟรี 7 วัน แล้วต่อเดือนละ 799 บาท
ถ้าอยากเรียนเปียโนออนไลน์ด้วยคอร์สเรียนเปียโนออนไลน์ AI ควบคู่กับการเรียนเปียโนกับครูแบบตัวต่อตัว ดูคอร์สเปียโนและคอร์สเรียนเปียโนได้ที่ TIGA Studio ซึ่งสอนดนตรีให้ทั้งเด็กและผู้ใหญ่ที่อยากเรียนดนตรีและเล่นดนตรีอย่างสนุก ส่วนเรื่องราวของบริษัทนวัตกรรมการศึกษาด้วย AI ที่อยู่เบื้องหลังแอป ติดตามได้ที่ www.tigaalpha.com