ฮัมแล้วเจอเพลง: ฝึกฟังทิศทางทำนองด้วยรหัสขึ้น-ลง
ระบบค้นหาเพลงด้วยการฮัม (hum to search) ไม่ได้ต้องการให้เราร้องถูกคีย์หรือถูกโน้ตทุกตัว สิ่งที่ระบบจับคือรูปร่างของทำนอง หรือ melodic contour ว่าเสียงขยับขึ้น ลง หรืออยู่ที่เดิม แล้วนำไปเทียบกับฐานข้อมูลเพลง หลักการเดียวกันนี้ใช้ฝึกหูสำหรับคนเรียนเปียโนได้ดี เพราะถ้าเรารู้ทิศทางของทำนองก่อน การหาโน้ตจริงบนคีย์จะเหลือแค่การเลือกว่าขึ้นหรือลงไปกี่ขั้น
หลายคนแกะเพลงแล้วติด เพราะพยายามหาโน้ตทีละตัวโดยไม่มีภาพรวม การฝึกฟังรูปร่างของทำนองช่วยให้มีแผนที่ก่อนออกเดินทาง
ทำไมฮัมเพี้ยนแล้วยังค้นเจอ
เมื่อเราฮัม ระดับเสียงอาจสูงหรือต่ำกว่าต้นฉบับ จังหวะอาจช้าหรือเร็วกว่า ระบบค้นหาจึงไม่เทียบโน้ตตรง ๆ แต่แปลงเสียงฮัมให้เป็นลำดับของการเปลี่ยนระดับเสียง ซึ่งยังคงอยู่แม้คีย์จะเปลี่ยน
ในปี 2020 Google เปิดให้ค้นหาเพลงด้วยการฮัม โดยใช้โมเดลแมชชีนเลิร์นนิงที่แปลงเสียงเป็นลำดับตัวเลขที่แทนทำนอง แล้วเทียบกับลำดับของเพลงจำนวนมาก ไม่ว่าจะเป็นเสียงร้องต้นฉบับ เสียงผิวปาก หรือเสียงฮัมของคนทั่วไป
แนวคิดว่าทำนองถูกจดจำด้วยรูปร่างมากกว่าโน้ตตายตัว มีมาก่อนยุค AI นานแล้ว
รหัสพาร์สันส์: เขียนทำนองด้วยตัวอักษรสามตัว
ในปี 1975 เดนีส์ พาร์สันส์ (Denys Parsons) ตีพิมพ์หนังสือรวมทำนองเพลงที่ค้นหาได้ด้วยรหัสง่าย ๆ เรียกกันว่ารหัสพาร์สันส์ (Parsons code)
- ใช้เครื่องหมาย * แทนโน้ตตัวแรก
- ใช้ U (up) เมื่อโน้ตถัดไปสูงขึ้น
- ใช้ D (down) เมื่อโน้ตถัดไปต่ำลง
- ใช้ R (repeat) เมื่อโน้ตถัดไปเป็นเสียงเดิม
- ไม่สนใจว่าขึ้นหรือลงกี่ขั้น และไม่สนใจจังหวะ
ตัวอย่างจากเพลงเด็กที่เป็นสาธารณสมบัติอย่าง "Twinkle Twinkle Little Star" ประโยคแรกเริ่มด้วยโน้ตซ้ำ แล้วกระโดดขึ้น ซ้ำ ขึ้นทีละขั้น แล้วไล่ลง รหัสจึงขึ้นต้นว่า *RURURDDRDRDRD ลองฮัมช้า ๆ แล้วนับตามดู
แบบฝึกห้านาที จากหูสู่คีย์
นาทีที่หนึ่ง: ฮัมแล้ววาดเส้น
เลือกท่อนสั้น ๆ จากเพลงที่คุ้นหู ฮัมช้า ๆ พร้อมใช้นิ้วลากเส้นในอากาศ ขึ้นเมื่อเสียงสูง ลงเมื่อเสียงต่ำ
นาทีที่สอง: เขียนรหัส
เขียนรหัส U D R ลงกระดาษ ยาวประมาณแปดถึงสิบสองตัว
นาทีที่สาม: หาโน้ตตัวแรก
ไล่กดคีย์หาเสียงเริ่มต้นที่ฮัมไว้ จะอยู่คนละคีย์กับต้นฉบับก็ไม่เป็นไร
นาทีที่สี่: เดินตามรหัส
ใช้รหัสเป็นแผนที่ เมื่อเป็น U ให้ลองคีย์ที่สูงขึ้นทีละขั้นจนเสียงตรง เมื่อเป็น R ให้กดคีย์เดิม
นาทีที่ห้า: เล่นทั้งท่อน
เล่นท่อนที่แกะได้ต่อกันสองสามรอบ ฟังว่าเหมือนเพลงที่อยู่ในหัวหรือยัง
ต่อยอดจากรูปร่างสู่ระยะห่าง
เมื่อจับทิศทางได้คล่อง ขั้นต่อไปคือฟังว่าขึ้นหรือลงไกลแค่ไหน เริ่มจากแยกให้ได้สองแบบ คือ ก้าวเดิน (ไปโน้ตข้างเคียง) กับการกระโดด (ข้ามโน้ตอย่างน้อยหนึ่งตัว) จากนั้นจึงฝึกระยะที่เจอบ่อย เช่น ขั้นคู่สามและขั้นคู่ห้า
เขียนรหัสละเอียดขึ้น
อาจเพิ่มตัวเลขต่อท้าย เช่น U1 สำหรับขึ้นหนึ่งขั้น U4 สำหรับกระโดดขึ้นสี่ขั้นของบันไดเสียง เป็นการสร้างภาษาส่วนตัวที่เชื่อมหูกับนิ้ว
ฝึกกลับด้าน
ให้คนอื่นเล่นทำนองสั้น ๆ บนเปียโน แล้วเราเขียนรหัส U D R จากการฟังอย่างเดียว เป็นการฝึกหูที่ทำได้กับเพื่อนหรือคนในบ้าน
เทคโนโลยีกับหูของเราทำงานคล้ายกันตรงไหน
ระบบค้นหาเพลงและหูมนุษย์ต่างก็จำทำนองเป็นรูปร่างที่ย้ายคีย์ได้ เราจึงจำเพลงได้ไม่ว่าจะร้องโดยเสียงผู้ชาย เสียงเด็ก หรือเล่นบนเครื่องดนตรีต่างชนิด ความต่างคือ เครื่องจักรต้องใช้ข้อมูลจำนวนมากเพื่อเรียนรู้สิ่งนี้ ส่วนคนเรียนดนตรีฝึกได้ด้วยการฟังอย่างตั้งใจทุกวัน การรู้ว่าตัวเองฟังแบบไหนอยู่ ช่วยให้ฝึกได้ตรงจุดขึ้น
คำถามที่พบบ่อย
ถาม: รหัสพาร์สันส์ใช้แกะเพลงได้ครบทุกโน้ตไหม
ตอบ: ไม่ครบ รหัสบอกแค่ทิศทาง ยังต้องใช้หูตัดสินว่าขึ้นหรือลงกี่ขั้น แต่ช่วยลดการเดาสุ่มได้มาก
ถาม: ร้องเพี้ยนจะฝึกวิธีนี้ได้ไหม
ตอบ: ได้ เพราะแบบฝึกเน้นทิศทางมากกว่าความแม่นของเสียงร้อง และการฝึกบ่อย ๆ ยังช่วยให้ฟังระดับเสียงละเอียดขึ้นด้วย
ถาม: เด็กเล็กเริ่มฝึกแบบนี้ได้หรือยัง
ตอบ: ได้ เริ่มจากให้เด็กยกมือขึ้นลงตามเสียงที่ได้ยิน ไม่ต้องเขียนรหัส เมื่อคล่องแล้วค่อยเพิ่มตัวอักษร
ถาม: ทำไมเพลงที่คีย์ต่างกันยังได้รหัสเดียวกัน
ตอบ: เพราะรหัสบันทึกแค่การเปลี่ยนจากโน้ตหนึ่งไปอีกโน้ต ไม่ได้บันทึกระดับเสียงจริง เมื่อย้ายคีย์ รูปร่างของทำนองจึงยังเหมือนเดิม
เริ่มฟังรูปร่างของทำนองวันนี้
TIGA ALPHA คือแอปพลิเคชันสอนเปียโนออนไลน์ที่ทีมคนไทยพัฒนาขึ้น ใช้ระบบสอนเปียโนด้วย AI ฟังสิ่งที่ผู้เรียนเล่นแล้วบอกจุดที่โน้ตหรือจังหวะคลาดภายในรอบเดียว สอนได้ทั้งภาษาไทย อังกฤษ และจีนกลาง โดยมีครูอั้ม ผู้สอนเปียโนมา 20 ปี เป็น CEO และวางแนวทางบทเรียน ใครกำลังมองหาแอปสอนเปียโนที่เปิดใช้ได้ทุกวัน หรือแอปสอนเปียโนออนไลน์ที่เข้ากับคนมีเวลาน้อย ลองแอปสอนเปียโน AI ได้ที่ TIGA ALPHA ทุกคนใช้แพ็กเกจพรีเมียมฟรี 7 วัน แล้วต่อเดือนละ 799 บาท
อยากเรียนเปียโนออนไลน์ด้วยคอร์สเรียนเปียโนออนไลน์ AI ควบคู่กับการเรียนเปียโนแบบสด ดูคอร์สเปียโนและคอร์สเรียนเปียโนของโรงเรียนได้ที่ TIGA Studio ซึ่งสอนดนตรีให้ทั้งเด็กและผู้ใหญ่ที่อยากเรียนดนตรีและเล่นดนตรีอย่างมีความสุข และติดตามเรื่องเทคโนโลยีกับการเล่นเปียโนของบริษัทได้ที่ www.tigaalpha.com