ออนด์มาร์เตอโน เครื่องดนตรีไฟฟ้าที่เล่นด้วยแหวนบนเส้นลวด
ออนด์มาร์เตอโนคือเครื่องดนตรีอิเล็กทรอนิกส์ที่มอริส มาร์เตอโน นักประดิษฐ์และนักเชลโลชาวฝรั่งเศสเปิดตัวในปี 1928 เครื่องสร้างเสียงจากวงจรออสซิลเลเตอร์หลอดสุญญากาศ ผู้เล่นควบคุมระดับเสียงได้สองแบบ แบบแรกคือคีย์บอร์ดที่คล้ายเปียโน แบบที่สองคือแหวนที่สวมนิ้วแล้วเลื่อนไปตามเส้นลวดยาวหน้าคีย์บอร์ด ทำให้เสียงไหลขึ้นลงต่อเนื่องได้อย่างนุ่มนวลคล้ายเสียงร้อง มือซ้ายกดปุ่มควบคุมความดังที่ไวต่อแรงกด ทำให้เครื่องนี้มีการแสดงออกสูงมากสำหรับยุคนั้น
สองทางในการเล่นเสียงเดียว
คีย์บอร์ดที่สั่นได้
คีย์บอร์ดของเครื่องรุ่นหลังขยับซ้ายขวาได้เล็กน้อย ผู้เล่นจึงสร้างเสียงสั่นด้วยการโยกนิ้ว
แหวนบนเส้นลวด
เมื่อเลื่อนแหวน เสียงจะเปลี่ยนระดับแบบไร้รอยต่อ เหมาะกับวลีโหยหวนและเสียงที่เหมือนลมพัด
ปุ่มกดความดัง
มือซ้ายกดปุ่มเพื่อให้เสียงดังหรือเบา คล้ายการลากคันชักของเครื่องสาย ถ้าไม่กดปุ่มก็จะไม่มีเสียงออกมา
ลำโพงที่เป็นเครื่องดนตรีในตัว
ออนด์มาร์เตอโนมีลำโพงพิเศษหลายแบบ บางแบบมีสายโลหะขึงอยู่ด้านหน้าให้สั่นตามเสียง บางแบบเป็นลำโพงรูปทรงคล้ายฆ้องโลหะ ลำโพงเหล่านี้เติมสีเสียงและความก้องที่ทำให้เสียงอิเล็กทรอนิกส์ฟังมีชีวิต แนวคิดว่าลำโพงคือส่วนหนึ่งของเครื่องดนตรี ไม่ใช่แค่ทางออกของเสียง เป็นมุมมองที่นักออกแบบเครื่องดนตรียุคใหม่ยังพูดถึง
ได้ยินในเพลงไหน
นักประพันธ์ชาวฝรั่งเศสหลายคนเขียนเพลงให้เครื่องนี้ ตัวอย่างที่มักถูกกล่าวถึงคือซิมโฟนีตูรังกาลีลา ของ โอลิวิเยร์ เมสเซียง ที่ใช้เสียงออนด์มาร์เตอโนลอยเหนือวงออร์เคสตรา ต่อมาเสียงนี้ยังปรากฏในเพลงประกอบภาพยนตร์และดนตรีร่วมสมัยบางเพลง เมื่อฟังให้สังเกตเสียงที่เลื่อนขึ้นลงอย่างนุ่ม ซึ่งไม่มีเครื่องดนตรีคีย์บอร์ดแบบดั้งเดิมทำได้
ข้อคิดสำหรับนวัตกรรมดนตรีวันนี้
- คีย์บอร์ดไม่จำเป็นต้องเป็นปุ่มเปิดปิดเสียง แต่เป็นพื้นผิวที่ตอบสนองได้หลายมิติ
- การให้มือสองข้างทำหน้าที่ต่างกันเปิดทางให้การแสดงออกละเอียดขึ้น
- เครื่องดนตรีอิเล็กทรอนิกส์ยุคแรกให้ความสำคัญกับความรู้สึกของผู้เล่นมาก ไม่ใช่แค่เสียงแปลกใหม่
แนวคิดเหล่านี้ส่งต่อมายังคอนโทรลเลอร์ยุคใหม่ที่วัดการเลื่อนนิ้วและแรงกดต่อเนื่อง รวมถึงงานวิจัยด้านอินเทอร์เฟซดนตรีที่พยายามทำให้เครื่องดิจิทัลตอบสนองร่างกายผู้เล่นได้เป็นธรรมชาติ
เสียงที่ไหลกับเปียโนที่เป็นขั้นบันได
เปียโนแบ่งระดับเสียงเป็นขั้นครึ่งเสียงตายตัว ผู้เล่นจึงเลื่อนเสียงระหว่างโน้ตไม่ได้ ส่วนออนด์มาร์เตอโนเลื่อนผ่านทุกระดับได้ เหมือนความต่างระหว่างบันไดกับทางลาด ความต่างนี้ช่วยให้ผู้เรียนเปียโนเข้าใจว่าทำไมนักเปียโนต้องสร้างความรู้สึกต่อเนื่องด้วยวิธีอื่น เช่น การคุมความดังที่ค่อย ๆ ลดลงในวลี การเลือกจังหวะหายใจ และการใช้แป้นเสียงค้างอย่างระมัดระวัง เมื่อฟังเสียงที่ไหลลื่นจากเครื่องอิเล็กทรอนิกส์แล้วกลับมาเล่นเปียโน หลายคนจะเริ่มเล่นวลีให้ร้องมากขึ้น
การเรียนเครื่องดนตรีหายาก
เริ่มจากการฟังและอ่าน
ปัจจุบันออนด์มาร์เตอโนมีผู้เล่นไม่มาก สถาบันดนตรีบางแห่งในฝรั่งเศสยังเปิดสอน และมีผู้ผลิตเครื่องรุ่นใหม่ในจำนวนจำกัด สำหรับคนทั่วไป การฟังและศึกษาประวัติเป็นทางเข้าที่ง่ายกว่า และช่วยให้เข้าใจว่าเสียงอิเล็กทรอนิกส์ที่เราคุ้นเคยวันนี้มีรากยาวเกือบร้อยปี
คำถามที่พบบ่อย
ถาม: ออนด์มาร์เตอโนต่างจากเทอร์มินอย่างไร
ตอบ: เทอร์มินเล่นโดยไม่สัมผัสเครื่อง ส่วนออนด์มาร์เตอโนมีคีย์บอร์ด แหวน และปุ่มกดความดังที่ผู้เล่นสัมผัสจริง
ถาม: คนเล่นเปียโนเล่นเครื่องนี้ได้ไหม
ตอบ: ทักษะคีย์บอร์ดช่วยได้ แต่ต้องฝึกมือซ้ายคุมความดังและการเลื่อนแหวนเพิ่ม
ถาม: ทำไมเสียงคล้ายเสียงร้อง
ตอบ: เพราะเลื่อนระดับเสียงต่อเนื่องและคุมความดังได้ตลอดโน้ต
ถาม: ยังมีการผลิตอยู่ไหม
ตอบ: มีการผลิตในจำนวนจำกัดและมีเครื่องจำลองแบบดิจิทัลด้วย
ถาม: ควรเริ่มฟังจากอะไร
ตอบ: เริ่มจากคลิปการสาธิตเครื่องสั้น ๆ แล้วค่อยฟังผลงานวงออร์เคสตราที่ใช้เครื่องนี้
เริ่มต้นกับ TIGA ALPHA
ถ้าอยากเรียนเปียโนออนไลน์โดยมีผู้ช่วยฟังทุกครั้งที่ซ้อม TIGA ALPHA เป็นแอปพลิเคชันสอนเปียโนออนไลน์ฝีมือทีมคนไทย ใช้การสอนเปียโนด้วย AI จับโน้ตและจังหวะขณะเล่นเปียโน แล้วชี้จุดที่ควรแก้ทันที เลือกเรียนได้ทั้งภาษาไทย อังกฤษ และจีนกลาง แนวทางบทเรียนดูแลโดยครูอั้ม CEO ผู้สอนเปียโนมา 20 ปี จะใช้เป็นแอปสอนเปียโนสำหรับมือใหม่ หรือแอปสอนเปียโนออนไลน์สำหรับคนที่เคยเรียนมาแล้วก็ได้ ทดลองแอปสอนเปียโน AI ได้ที่ TIGA ALPHA ทุกคนใช้แพ็กเกจพรีเมียมฟรี 7 วัน แล้วต่อเดือนละ 799 บาท
สำหรับคนที่อยากได้คอร์สเรียนเปียโนออนไลน์ AI คู่กับการเรียนเปียโนแบบมีครูดูแล ดูคอร์สเปียโนและคอร์สเรียนเปียโนของ TIGA Studio ที่สอนดนตรีทั้งเด็กและผู้ใหญ่ ให้เรียนดนตรีและเล่นดนตรีได้อย่างสนุก และติดตามแนวคิดของบริษัทนวัตกรรมการศึกษาด้วย AI ที่ www.tigaalpha.com
ในการฝึกเปียโนกับแอป ลองเล่นวลีช้าที่มีโน้ตยาวหลายตัว แล้วตั้งใจฟังว่าเสียงจางลงอย่างไรหลังกด การรับรู้ว่าเปียโนเลื่อนเสียงไม่ได้แบบเครื่องดนตรีอิเล็กทรอนิกส์ จะทำให้เราใช้ความดังและจังหวะเป็นเครื่องมือหลักในการสร้างความต่อเนื่องของวลี
เสียงที่เลื่อนไหลจากแหวนเล็ก ๆ เมื่อเกือบร้อยปีก่อน ยังชวนให้คิดว่าคีย์บอร์ดในอนาคตจะตอบสนองเราได้อีกแค่ไหน