แนวทางออร์ฟที่บ้าน: พูด ตบมือ แล้วค่อยเล่นเปียโน
ออร์ฟ ชูลแวร์ค (Orff Schulwerk) คือแนวทางการเรียนดนตรีที่คาร์ล ออร์ฟ (Carl Orff) ผู้แต่งเพลงชาวเยอรมัน คิดค้นขึ้นโดยทำงานคู่กับกุนิลด์ คีทมัน (Gunild Keetman) นักการศึกษาด้านดนตรีและการเคลื่อนไหว แนวคิดหลักคือให้ผู้เรียนสัมผัสดนตรีผ่านคำพูด การร้อง การเคลื่อนไหว และการเล่นเครื่องดนตรีง่าย ๆ พร้อมด้นสดไปด้วย ก่อนจะลงลึกเรื่องการอ่านโน้ต ผู้ปกครองและผู้เรียนผู้ใหญ่ดัดแปลงหลักนี้เป็นกิจกรรมสั้น ๆ ก่อนนั่งเล่นเปียโนได้ โดยไม่ต้องมีเครื่องดนตรีพิเศษ
บทความนี้ไม่ได้สอนวิธีเปิดชั้นเรียนแบบออร์ฟเต็มรูปแบบ แต่หยิบหลักที่ใช้ได้จริงในบ้านมาจัดเป็นขั้นตอน
แนวคิดเบื้องหลังที่ควรรู้
ออร์ฟและคีทมันเริ่มทดลองแนวทางนี้ที่โรงเรียนกึนเทอร์ในมิวนิกช่วงทศวรรษ 1920 ถึง 1930 ซึ่งเป็นโรงเรียนสอนการเคลื่อนไหวและการเต้น ต่อมาหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ทั้งสองทำรายการวิทยุสำหรับเด็ก และรวบรวมเพลงกับแบบฝึกเป็นหนังสือชุด Musik für Kinder (ดนตรีสำหรับเด็ก) ออกเป็นหลายเล่มในทศวรรษ 1950
คำที่ออร์ฟใช้บ่อยคือดนตรีพื้นฐาน (elemental music) หมายถึงดนตรีที่ผูกกับคำพูด การเคลื่อนไหว และการเต้น เป็นดนตรีที่ทุกคนมีส่วนร่วมได้ ไม่ใช่การนั่งฟังนักดนตรีบนเวทีอย่างเดียว
สี่ชั้นของการเรียนแบบออร์ฟ
- คำพูด เริ่มจากบทกลอนหรือชื่อสิ่งของที่มีจังหวะในตัว เช่น "มะ-ม่วง-สุก" หรือ "ก๋วย-เตี๋ยว-เส้น-เล็ก" แล้วพูดให้เป็นจังหวะสม่ำเสมอ
- เสียงจากร่างกาย แปลงจังหวะของคำเป็นการตบมือ ตบตัก ดีดนิ้ว และกระทืบเท้า
- การร้อง ใส่ทำนองสั้น ๆ ให้คำเดิม มักใช้เพียงสองถึงห้าเสียง
- เครื่องดนตรี ย้ายจังหวะและทำนองไปเล่นบนเครื่องดนตรี ในชั้นเรียนออร์ฟนิยมใช้ระนาดฝรั่งและกล็อกเคนชปีล ที่บ้านเราใช้เปียโนแทนได้
แต่ละชั้นต่อยอดจากชั้นก่อนหน้า ผู้เรียนจึงเข้าใจจังหวะด้วยร่างกายก่อนที่นิ้วจะต้องรับภาระ
กิจกรรมก่อนเปียโนสำหรับเด็ก
เกมชื่ออาหาร
ให้เด็กเลือกชื่ออาหารสามอย่าง พูดวนเป็นจังหวะ แล้วแบ่งกันคนละคำ ผู้ปกครองตบมือตามคำแรก เด็กตบตักตามคำที่สอง จากนั้นสลับกัน กิจกรรมนี้ฝึกการฟังคนอื่นไปพร้อมกับรักษาจังหวะของตัวเอง
ถามตอบด้วยเสียงมือ
ผู้ปกครองตบมือเป็นวลีสั้น ๆ สี่จังหวะ เด็กตอบกลับด้วยวลีใหม่ที่ยาวเท่ากัน ไม่มีคำตอบผิด เป้าหมายคือให้รู้สึกว่าวลีมีจุดเริ่มและจุดจบ
ย้ายลงคีย์ดำ
เมื่อจังหวะมั่นคงแล้ว ให้เด็กเล่นจังหวะเดิมบนคีย์ดำของเปียโน กลุ่มคีย์ดำห้าตัวให้เสียงชุดห้าโน้ตที่ไม่มีคู่เสียงกระทบกันแรง ไม่ว่าจะกดตัวไหนก็ฟังเข้ากัน เด็กจึงกล้าด้นสดโดยไม่กลัวเสียงผิด
ผู้ใหญ่ใช้หลักออร์ฟได้อย่างไร
ผู้ใหญ่หลายคนติดอยู่กับการอ่านโน้ตทีละตัวจนลืมฟังจังหวะรวมของประโยค ลองหยิบท่อนยากในเพลงที่กำลังซ้อม แล้วทำตามลำดับนี้
- พูดจังหวะของท่อนนั้นออกเสียงด้วยพยางค์ง่าย ๆ เช่น ตา ติ ติ
- ตบมือขวาแทนมือขวา ตบตักซ้ายแทนมือซ้าย ให้สองมือเข้าจังหวะกันก่อนกดคีย์
- ร้องทำนองเบา ๆ หนึ่งรอบ
- จึงค่อยเล่นบนเปียโนด้วยความเร็วช้า
ขั้นตอนนี้ใช้เวลาไม่กี่นาที แต่ช่วยลดจำนวนครั้งที่ต้องหยุดกลางคันได้ เพราะสมองไม่ต้องคิดเรื่องจังหวะ โน้ต และนิ้วพร้อมกันตั้งแต่แรก
ข้อควรระวัง
แนวทางออร์ฟไม่ได้บอกว่าการอ่านโน้ตไม่สำคัญ ในชั้นเรียนจริง ผู้เรียนจะค่อย ๆ เชื่อมสิ่งที่ทำด้วยร่างกายเข้ากับสัญลักษณ์บนบรรทัดห้าเส้น ที่บ้านก็เช่นกัน เมื่อเล่นจังหวะได้แล้ว ควรชี้ให้ดูว่าจังหวะนั้นเขียนเป็นโน้ตอย่างไร เพื่อให้หูและตาเชื่อมกัน
อีกเรื่องคืออย่ารีบเพิ่มความยาก ถ้าเด็กยังรักษาจังหวะตบมือไม่ได้ การย้ายไปเล่นบนเปียโนจะทำให้สับสนมากขึ้น ให้ย้อนกลับไปชั้นคำพูดหรือเสียงจากร่างกายจนมั่นใจก่อน การถอยหนึ่งก้าวในแนวทางนี้ไม่ใช่ความล้มเหลว แต่เป็นส่วนหนึ่งของการเรียนแบบชั้นต่อชั้น
คำถามที่พบบ่อย
ถาม: ต้องซื้อระนาดฝรั่งหรือเครื่องเคาะก่อนไหม
ตอบ: ไม่จำเป็น มือ ตัก และเท้าเพียงพอสำหรับเริ่มต้น ส่วนทำนองใช้คีย์ดำของเปียโนแทนได้
ถาม: แนวทางออร์ฟเหมาะกับเด็กอายุเท่าไร
ตอบ: ใช้ได้กว้าง ตั้งแต่เด็กเล็กที่เริ่มพูดเป็นจังหวะ ไปจนถึงผู้ใหญ่ที่อยากเข้าใจจังหวะผ่านร่างกาย ปรับความยากของกิจกรรมตามวัย
ถาม: การด้นสดจะทำให้เด็กเล่นตามโน้ตไม่ได้หรือเปล่า
ตอบ: ไม่ การด้นสดช่วยให้เด็กกล้าลองและฟังมากขึ้น การอ่านโน้ตยังฝึกควบคู่ไปได้ตามปกติ
ถาม: ใช้เวลาวันละเท่าไรจึงพอ
ตอบ: ห้าถึงสิบนาทีก่อนซ้อมก็เพียงพอ ให้เป็นช่วงอุ่นเครื่องที่สนุก มากกว่าเป็นการบ้านอีกชิ้น
เริ่มต่อยอดจังหวะสู่คีย์บอร์ดกับ TIGA ALPHA
TIGA ALPHA เป็นแอปพลิเคชันสอนเปียโนออนไลน์ที่คนไทยสร้าง สอนได้สามภาษา คือไทย อังกฤษ และจีนกลาง มีครูอั้ม ซึ่งสอนเปียโนมา 20 ปี เป็น CEO และผู้ออกแบบแนวทางการเรียน จุดเด่นคือการสอนเปียโนด้วยเอไอที่ฟังทุกครั้งที่เราเล่นเปียโน แล้วชี้ว่าควรแก้ตรงไหนก่อน ใช้เป็นแอปสอนเปียโนประจำวัน แอปสอนเปียโนออนไลน์ระหว่างเดินทาง หรือแอปสอนเปียโน AI สำหรับทบทวนเพลงก็ได้ ทุกคนใช้แพ็กเกจพรีเมียมฟรี 7 วัน แล้วต่อเดือนละ 799 บาท เริ่มได้ที่ หน้าแนะนำแอป
ใครอยากเรียนเปียโนกับครูควบคู่กับคอร์สเรียนเปียโนออนไลน์ AI ดูคอร์สเปียโนและคอร์สเรียนเปียโนที่ TIGA Studio สถาบันที่สอนดนตรีให้คนทุกวัยได้เรียนดนตรีและเล่นดนตรีด้วยกัน ส่วนคนที่อยากเรียนเปียโนออนไลน์และติดตามข่าวของบริษัท แวะที่ www.tigaalpha.com